Kada pitate studente koje jezike žele učiti za svoju budućnost, bilo u profesionalnom ili ličnom domenu, većina odmah odgovara na jedan od dva načina: španski, njemački ili kineski. Španski zbog njegove rasprostranjenosti u Srednjoj i Južnoj Americi, njemački zbog velikog broja ljudi sa Balkana i posebno Bosne i Hercegovine koji se odlučuju na relokaciju u Njemačku, Austriju ili Švicarsku, a kineski zbog rasta ekonomskog i kulturnog uticaja Kine na globalnom nivou. Ipak, ako ste ambiciozni i dugoročno razmišljate o svojoj karijeri i obrazovanju, jeste li ikada razmatrali učenje arapskog jezika?
Iako se relativno mali broj studenata odlučuje za ovaj korak, arapska kultura i njen jezik su fascinantni sistemi koji su već duboko utkani u sve ono što svakodnevno radimo – od riječi koje izgovaramo, preko računarskog koda i matematike, pa sve do načina na koji posmatramo zvijezde ili čitamo poeziju. Iz kulturološke, obrazovne i profesionalne perspektive, poznavanje standardnog arapskog jezika predstavlja neprocjenjivu vještinu čiji će se uticaj osjećati godinama. Da biste lakše shvatili cjelokupnu sliku, naš sveobuhvatni vodič kroz arapski jezik za početnike nudi jasan pregled svih metoda i sistema koji vam mogu olakšati prve korake. Od Sjeverne Afrike do Centralne Azije, arapska civilizacija i kultura islama ostavile su nam u naslijeđe vitalne doprinose koji su stotinama godina oblikovali naš svakodnevni život, umjetnost, nauku i filozofiju.
Pogledajte ovaj fascinantni video vodič koji detaljno objašnjava na koji je način arapski jezik ostavio neizbrisiv trag u engleskom, španskom i brojnim drugim svjetskim jezicima koje svakodnevno koristimo. (Izvor: YouTube - Brian Wiles)1
Govorite li arapski a da toga niste ni svjesni?
Jezik jedne zemlje je najbogatije tlo za upoznavanje njene duše i kulture. Arapski jezik nije izuzetak od ovog pravila. Ako pogledate luke na Sredozemnom moru, prepoznaćete raznolikost stanovništva i kultura koje su tu prolazile vijekovima, miješajući svoje jezike. Na taj način su nastale brojne arapske riječi u bosanskom jeziku, ali i u engleskom i drugim evropskim jezicima. Možda niste ni svjesni, ali svakodnevno koristite stotine pojmova koji su direktno inspirisani arapskim izvorima, o čemu detaljnije pišemo u našem osvrtu koji analizira kako arapski jezik u modernom svijetu i dalje tiho vlada zapadnom kulturom.
Arapski je zvanično postao šesti službeni i radni jezik Generalne skupštine UN-a i njenih glavnih komiteta 18. decembra 1973. godine. Zbog toga se 18. decembar danas obilježava i kao Svjetski dan arapskog jezika.
U engleskom jeziku postoji skoro 1.000 riječi arapskog porijekla (poput riječi algebra, zero, caliph, apricot, gazelle, alcohol ili admiral)2. Na našim prostorima, kroz historijske kontakte i posredovanje Osmanskog carstva, nastali su brojni arabizmi u bosanskom jeziku, koji se često u domaćoj lingvistici šire proučavaju kroz srodne turcizme u bosanskom jeziku. Čak i ako tek počinjete da shvatate kako funkcionira bazična arapska abeceda i pismo, vi već podsvjesno posjedujete razumijevanje ovog semitskog jezika kroz svakodnevni govor i ukorijenjene turcizme.
Lista riječi arapskog porijekla koje koristimo svakodnevno
Evo nekoliko fascinantnih primjera riječi koje svakodnevno upotrebljavamo u bosanskom jeziku, a koje direktno potiču iz bogatog arapskog vokabulara:
- Kafa / Kahva (Qahwah): Omiljeni jutarnji napitak širom svijeta ime duguje arapskom izrazu koji je prvobitno označavao vrstu stimulansa ili vino.
- Šećer (Sukkar): Ovaj nezaobilazni slatki dodatak u ishrani stigao je u Evropu preko arapskih trgovaca koji su usavršili njegovu proizvodnju.
- Šah (Shah): Legendarna igra na tabli u Evropu je stigla preko dvora Karla Velikog kao poklon od kalifa Haruna al-Rašida, a riječ potiče od titule vladara.
- Narandža (Naranj): Voće i prepoznatljiva boja ime vuku iz arapskog jezika, koji je ovaj pojam ranije preuzeo iz sanskrita.
- Tkanine (Taffeta, Damask, Mohair): Materijali poput damasta (po gradu Damasku) ili tafeta direktno svjedoče o dominaciji arapske tekstilne industrije u srednjem vijeku.
riječi arapskog porijekla!
Arapska književnost i poezija: Vijekovi pisane magije
Ako se pitate zašto vrijedi učiti ovaj jezik, trebate znati da je arapska književnost vijekovima obogaćivala svjetsku baštinu. Bilo da se radi o autorima sa Bliskog istoka, iz Persije ili Magreba, njihova arapska poezija, romani, priče i basne nude nevjerovatno bogatstvo izraza. Čitanje ovih djela je savršen način za proširenje vokabulara, učenje idiomatskih izraza i vježbanje izgovora kroz čitanje naglas.
U arapskim zemljama, gdje je prenošenje literature prvobitno imalo usmenu tradiciju, došlo je do pravog procvata kada su gramatičari postavili jasna pravila pisanog jezika. Tada su se pojavili rječnici i potpuno novi književni žanrovi, poput poslanica ili žanra maqamat (sesije), koji spaja fikciju i stvarnost kroz lik centralnog karaktera. Klasična arapska poezija je slavila velike pobjede (poput pjesnika Al-Mutanabbija), pjevala o ljubavi (Abu Nuwas) ili prepričavala narodne legende koje su pretopljene u svjetski poznatu zbirku "Hiljadu i jedna noć".
Arapski je zvanični (ili suzvanični) jezik u 22 zemlje koje čine članice Arapske lige. To obuhvata zemlje Bliskog istoka i Sjeverne Afrike (od Maroka pa sve do Iraka i Omana).
Inspirativni detalji o ovim književnim formama i istorijskom razvoju teksta nalaze se u našem tekstu o bitnim stvarima u arapskom jeziku, koji je idealan za svakoga ko želi proširiti svoje kulturološke vidike. U modernom dobu, egipatski romanopisac Naguib Mahfouz dobio je Nobelovu nagradu za književnost, čime je ponovo skrenuta pažnja na neprolaznu vrijednost koju nosi autentična arapska književnost. Pored njega, u panteonu velikana stoje i palestinski pjesnik Mahmoud Darwish, kao i nezaobilazni mislioci čiji se uticaj na zapadnu misao osjeća i danas, među kojima se ističu drevni filozofi i naučnici. Na našim prostorima, ovaj se kulturni uticaj tradicionalno osjeća i kroz religijsku literaturu, gdje se Kuran na bosanskom jeziku redovno proučava sa velikim akcentom na očuvanje jezičke estetike i dubine originalnog arapskog teksta.
Poznavanje jezika je kapija koja vodi do mudrosti.
arapska poslovica
Kaligrafija i umjetnost knjige: Estetika božanskog pisma
Da bi se u potpunosti shvatio domet ove kulture, dovoljno je pogledati arapsku umjetnost. U arapskom svijetu umjetnost nije svrha sama sebi, već način povezivanja ljudi sa njihovim okruženjem i duhovnošću. Uvođenje papira i distribucija knjiga dali su ogroman zamah razvoju ilustracije. Ilustrovana izdanja bila su široko rasprostranjena u zoologiji, medicini i astrologiji, kao i dekorativna i iluminirana izdanja Svetog Kur'ana.
Pored same kaligrafije, u arapsko-islamskoj tradiciji razvio se specifičan žanr minijatura i iluminacije rukopisa. Knjige poput čuvene zbirke basni "Kelila i Dimna" ili epskih pjesama bile su bogato ukrašavane biljnim i geometrijskim motivima koji su prelazili granice samog papira. Ova umjetnost prepisivanja i dekoracije knjiga nije bila rezervisana samo za religijske tekstove; ona je služila kao glavno vizuelno pomagalo u naučnim radovima, gdje su precizni crteži anatomije ili astronomskih sprava pomagali studentima da lakše savladaju kompleksna gradiva tog vremena. Upravo ta neraskidiva veza između estetike i funkcionalnosti omogućila je da se naučna misao prenosi kroz generacije sa neviđenom preciznošću.
Matematika, astronomija i geometrija: Temelji modernih nauka
Doprinos koji je arapski svijet dao razvoju matematike i prirodnih nauka je prosto nevjerovatan. Arapski učenjaci su preuzeli i drastično unaprijedili indijski numerički sistem, te uveli koncept nule (sifr - što doslovno znači praznina), što je revolucionarno pojednostavilo kalkulacije. Kompletan historijski razvoj ovih simbola i matematičke logike objašnjava naš detaljni vodič kroz arapske brojeve.
Doprinos arapske kulture razvoju moderne matematike nadilazi same cifre. Riječ algebra potiče od arapske riječi al-jabr, što u prevodu znači "ponovno spajanje slomljenih dijelova", a uobličio ju je čuveni matematičar Al-Hvarizmi u 9. vijeku. Takođe, pojam nula potiče od arapske riječi sifr, što direktno svjedoči o tome kako je učenje ovog jezika i njegove historije neraskidivo povezano sa temeljima moderne nauke i civilizacije koju danas poznajemo.
Ova matematička revolucija nije ostala zatvorena unutar zidova biblioteka. Uvođenje decimalnog sistema i pozicione vrijednosti brojeva omogućilo je trgovcima lakše računanje poreza, raspodjelu naslijeđa i vođenje kompleksnih trgovačkih knjiga na dugim relacijama između kontinenata. Uporedo s matematikom, procvat je doživjela i geometrija, koja je postala temelj za kreiranje fascinantnih i složenih ornamenata u arhitekturi, ali i za izradu preciznih instrumenata poput astrolaba.
Pogledajte ovaj informativni video koji detaljno prikazuje kako su naučna otkrića iz zlatnog doba islama postavila temelje za modernu zapadnu nauku, medicinu i tehnologiju. (Izvor: YouTube - SciShow)3
Pomoću ovih sprava, moreplovci i astronomi su po prvi put mogli sa nevjerovatnom tačnošću odrediti položaj zvijezda i navigirati otvorenim morima, što je doslovno ucrtalo nove puteve na mapama svijeta i zauvijek promijenilo tok globalne trgovine i istraživanja.
Revolucija u medicini: Od Ibn Sine do modernih bolnica
Tokom srednjeg vijeka, arapski ljekari su bili istinski pioniri i postavili su temelje medicine kakvu danas poznajemo. Proučavajući grčke tekstove i Hipokratova učenja, oni su razvili potpuno nov, metodičan pristup zasnovan na logici i analizi uzroka i posljedica.
Razvili su umjetnost dijagnostike i uspostavili prva stroga pravila koja uređuju medicinsku profesiju. Njihovi doprinosi uključuju izgradnju prvih modernih bolnica sa sobama za oporavak, te nevjerovatno bogatu farmakopeju zasnovanu na bilju, mineralnim ekstraktima i melemima.
Dovoljno je pročitati monumentalno djelo "Kanon medicine" čiji je autor Ibn Sina da se shvati kolika je bila dubina enciklopedijskog znanja tog vremena, a proučavanje ovakvih tekstova i danas predstavlja sjajan izvor za obogaćivanje stručnog vokabulara.
Historija nauke je prepuna arapskih izuma. Pojam algoritam dugujemo matematičaru Al-Hvarizmiju, dok je nepoznata varijabla "X" kreirana upravo tokom Zlatnog doba srednjovjekovne islamske civilizacije kako bi se riješili praktični svakodnevni problemi. Na polju astronomije, arapski i persijski naučnici su pomoću matematike računali geografske dužine, kreirali precizne kalendare i postavili prve modele solarnog sistema sa Suncem u centru, vijekovima prije zapadnih astronoma.
Arapska filozofija i očuvanje svjetske mudrosti
Veliki val prevoda grčkih spisa na arapski jezik omogućio je očuvanje neprocjenjivih svjetskih djela, uključujući i Aristotelove traktate. Fenomenalna biblioteka u Kairu bila je nadaleko poznata po svojoj prestižnoj kolekciji sa preko 1,6 miliona knjiga.
Kroz discipline koje skriva arapska filozofija, otkrivamo dubinu kritičke misli ovog svijeta. Veliki filozofi poput Al-Kindija (rođenog u Bagdadu), Al-Farabija i El-Gazalija direktno su uticali na učenjake u Španiji, Francuskoj i ostatku zapadnog svijeta. Posebno mjesto zauzima Ibn Rušd (lat. Averoes), andaluzijski mislilac koji je ostavio neizbrisiv trag u humanističkoj misli i čija su tumačenja pokrenula renesansne procese u Evropi.
Zaključak: Neprolazni pečat jedne civilizacije
Kada se podvuče crta ispod vijekova naučnog, kulturnog i umjetničkog procvata, postaje jasno da arapska kultura i njena historijska zaostavština nisu tek puko poglavlje u udžbenicima, već vitalno tkivo modernog globalnog društva. Od hirurške preciznosti u medicini koju je utemeljio Ibn Sina, preko revolucionarnih matematičkih koncepata bez kojih je današnji digitalni svijet nezamisliv, pa sve do estetskih vrhunaca koje nudi arapska književnost, uticaj ovog svijeta utkan je u same temelje zapadne civilizacije.
Naša svakodnevnica, prožeta riječima arapskog porijekla koje izgovaramo bez razmišljanja, neprestano nas podsjeća na to da su kulturne barijere prividne. Prepoznavanje i proučavanje ovih uticaja, bilo kroz lingvistiku, umjetnost ili srodne turcizme u bosanskom jeziku, pruža nam priliku da bolje razumijemo sopstveni identitet i historijske tokove. Učenje arapskog jezika stoga nije samo savladavanje novog pisma i gramatike, već istinsko otključavanje riznice svjetske mudrosti i humanizma koja nastavlja da inspiriše i oblikuje generacije širom svijeta.
Izvori
- Wiles, B. / YouTube. How Arabic Influenced Languages Around the World (🇬🇧/🇪🇸/🇮🇳) [Video zapis]. Preuzeto sa YouTube platforme (Pristupljeno: 25.05.2026).
- Zompist. English Words from Arabic. Zompist Cultural and Linguistic Resources. Dostupno na: Zompist – English Words from Arabic (Pristupljeno: 25.05.2026).
- SciShow / YouTube. How The Islamic Golden Age of Science Changed History As We Know It [Video zapis]. Preuzeto sa YouTube platforme (Pristupljeno: 25.05.2026).
Sažmi uz pomoć AI
Da li ti se dopao članak? Zapiši to!
Loading...
